Visitatie: bezoek met een opdracht

Sympathiek en krachtig instrument voor schoolontwikkeling

Het voortgezet onderwijs heeft er al langer ruime ervaring mee, maar het primair onderwijs gaat het vast ook ontdekken: de kracht van visitatie. Een sympathiek en tegelijk krachtig instrument voor kwaliteitszorg en bij uitstek geschikt voor schoolontwikkeling.

Je ziet het overal om je heen: scholen die een flinke slag willen maken in het primaire proces. Opbrengstgericht werken is één manier om daarmee bezig te zijn, onderwijskundige profilering een andere. Dan is het wel handig als je weet waar je goed in bent en, vooral, hoe je juist de ‘lastige dossiers’ vlot kunt trekken. Collega’s van andere scholen kunnen daarbij helpen. Vraag ze op visite maar geef hun wel een opdracht mee. Dat is visitatie: bezoek met een opdracht.

Hoe werkt het?
Samenwerkende scholen, in een groot bestuur of in een samenwerkingsverband van eenpitters, kunnen elkaar veel te bieden hebben. Met visitatie geef je daar een leerzame organisatorische vorm aan.
Stel, je bent met een bestuur met tien basisscholen of speciale basisscholen. Je spreekt met elkaar af dat elk van de scholen één keer per twee jaar op één of twee onderwerpen wordt gevisiteerd. De school mag zelf kiezen welke onderwerpen dat worden. Het kan bijvoorbeeld een onderdeel zijn uit het toezichtkader van de inspectie, maar het kan ook om een geheel eigen onderwerp gaan. De school schrijft een bescheiden zelfstudie toegespitst op die onderwerpen en legt die voor aan een visitatiecommissie, die is samengesteld uit directieleden of bouwcoördinatoren van enkele andere scholen. Elke school komt een paar keer aan de beurt om zitting te nemen in zo’n visitatiecommissie. De opdracht aan de visitatiecommissie is om de school die gevisiteerd wordt, verder te helpen op de aangereikte onderwerpen. Zo ontstaat een relatie die vergelijkbaar is met die van opdrachtgever (de school) en opdrachtnemer (de commissie).

Staalkaart van perspectieven
De opdrachtnemer kan zijn werk alleen goed doen als de opdrachtgever dat goed faciliteert door een heldere zelfstudie, een gerichte vraagstelling, de selectie van goede informanten (panels) voor de commissie en een goede organisatie van het feitelijke bezoek van de commissie aan de school.
De opdrachtgever heeft recht op een opdrachtnemer die er echt opuit is de school verder te helpen. Dat betekent voor de commissieleden dat ze zich goed in de opdrachtgevende school verdiepen, het dossier bestuderen en bereid zijn een dag lang allerlei panels in de school te interviewen om informatie te vergaren. Die panels bestaan uit allerlei betrokkenen van binnen de school (leerkrachten, functionarissen met een speciale taak) en buiten de school (ouders, opvolgend onderwijs). De opdracht van de commissieleden tijdens de interviews is primair: luisteren en opschorten van het oordeel. Want daar gaat het om tijdens het bezoek aan de school. Dat levert vaak een prachtige staalkaart van perspectieven op met altijd ten minste kiemen van een oplossing voor de problemen die werden aangereikt.

Beste managementcursus
Bezoek met een opdracht: altijd spannend voor de school die de opdracht geeft, maar ook altijd zeer leerzaam voor degenen die op bezoek komen. Niet voor niets zeggen visitatoren vaak: “Het advies aan mijn collega is een appel aan mijzelf!” En nog een andere belangrijke leerervaring van visitatoren is: “Het is de beste managementcursus die ik ooit heb gevolgd. Een realistischer case heb ik nog nooit gezien.” Deze laatste uitspraak illustreert de stelling dat het proces het ware product van visitatie is. Het rapport dat de visitatiecommissie na het bezoek aan de school verstrekt, is in feite ‘slechts’ een toegift.

Schoolontwikkeling
Visitatie draagt bij aan schoolontwikkeling. De gevisiteerde school heeft de regie. Díe geeft aan waar behoefte ligt aan verheldering, aan oplossing. Dat maakt dat visitatie echt iets anders is dan inspectiebezoek. In feite zijn ze niet te vergelijken. De inspecteur komt kijken of de school zich aan de regels houdt zoals die zijn vastgelegd in wet- en regelgeving. Visitatie is bezoek op uitnodiging om zelf verder te komen.

Leren van het VO
Zoals in de introductie werd opgemerkt: het voortgezet onderwijs heeft al veel ervaring met visitaties. In opdracht van de VO-Raad verzamelde B&T-adviseur Harm Klifman vele ervaringen en schreef er een handzaam en praktisch boekje over: Bezoek met een opdracht. Over visitatie. Dit boekje kunt u hier bestellen of downloaden.

Meer weten?
Als u meer wilt weten over visitaties, kunt u contact opnemen met Harm Klifman.