Inleiding op de Innovator

Taakstelling voor de BVE-sector 
De BVE-instellingen zitten middenin een ingrijpend en complex proces van herontwerp. Het is op zichzelf altijd al ingrijpend voor docenten om nieuwe kwalificatiedossiers in te voeren. Dit keer is het echter extra ingewikkeld omdat de dossiers competentiegericht zijn in plaats van eindterm gericht. Daar zit een heel andere filosofie achter die niet alleen het onderwijs, maar ook de wijze van examinering, de samenwerking met het bedrijfsleven en de samenwerking in een onderwijsteam beïnvloedt. Terwijl de competentiegerichte experimenten lopen wordt bovendien al weer een nieuwe generatie dossiers (gebaseerd op een nieuw format) ingevoerd die zich feitelijk meer richten op de werkprocessen dan op de competenties, met alle gevolgen voor examinering en procedures van dien. Ook het document “Leren, Loopbaan en Burgerschap” dat onderdeel uitmaakt van de dossiers wordt voortdurend bijgesteld en veranderd qua status.

Kortom, het gaat om een majeure klus waarbij sprake is van een “moving target”. Bovendien houdt de samenleving momenteel het vergrootglas op deze operatie en het BVE-veld (en namens deze: ministerie van OCW, inspectie, auditdienst en KCE) vanwege de grote onrust die over nieuwe leerwijzen is ontstaan en de massale kritiek van studentenorganisaties.

Wat zien wij op mbo-scholen? 
Het wisselt van MBO tot MBO hoe men deze majeure klus aanpakt. Sommige scholen zijn meer van de bottom-up experimenten. Anderen stellen meer centrale kaders vast, zoals onderwijsconcepten, begeleidingsstructuren of formats voor OER-en. In de meeste gevallen is er een combinatie van bottom-up initiatieven en centrale kaders. Hoe groot of klein de centrale sturing ook is, uiteindelijk zal ieder team met de nieuwe dossiers moeten worstelen en gezamenlijk antwoorden moeten vinden op vragen inzake structurering, inzet onderwijsmateriaal, begeleiding, samenwerking met de praktijk en examinering. Ook indien methodes of concepten of materialen worden ingekocht vergt de implementatie nog veel energie van docententeams.

Van Beekveld & Terpstra is betrokken bij een aantal situaties van herontwerp op ROC’s. Wat we dan nogal eens tegen komen is het volgende:
* Teams kunnen moeilijk (voldoende) tijd vinden om te overleggen met elkaar. 
  Tijdens de verbouwing gaat het onderwijs immers door. Bovendien is uitval van 
  leeractiviteiten sinds de strenge controle van de 850 urennorm helemaal 
  bezwaarlijk.
* Teams zijn soms veel te groot om handig en slagvaardig met elkaar te kunnen 
  overleggen.
* Teams zijn veelal nog niet gewend om resultaatgericht te werken, soms staat 
  de teamvorming nog in de kinderschoenen.
* Docenten verliezen zich soms in ideologische debatten en richten zich te 
  weinig op de kleine praktische planning.
* Als er gepland wordt is dat veelal in (te) ambitieuze jaarplannen.
* Veel individuele docenten zijn ontevreden over de kwaliteit en het rendement 
  van hun teamoverleg.
* Er wordt weinig tijd uitgetrokken voor reflectie op hetgeen bereikt is en de 
  effecten daarvan. Kortom: de Plan-Do-Check-Act cyclus komt niet tot stand.
* Halverwege de implementatie ontstaat vaak een onduidelijk beeld van de 
  vernieuwing. Niemand weet precies hoe het gaat en wat de effecten zijn. 
  Hierdoor ligt demotivatie op de loer en wordt het lastig om bij te sturen.

Kortom, de tijd die resteert voor implementatie van de nieuwe dossiers is steeds korter. Een efficiënte planning en benutting van de resterende tijd is dus van groot belang. Tegelijkertijd zien we dat veel teams moeite hebben met het maken en naleven van een praktische, haalbare, resultaatgerichte planning en het meten van de effecten daarvan.

Landelijk beeld
Wellicht vindt u bovenstaand beeld te somber. Misschien gaat het in uw instelling veel beter. Wij hopen het van harte. Landelijk wordt dit beeld echter wel bevestigd. Het recente onderzoek van Keesie onder deelnemers aan experimenten (“De Balansschool”) geeft aan dat deelnemers wel de waarde zien van het competentiegerichte leren maar zij vinden het ook een chaos. In de uitvoering gaat veel mis. Zij ervaren te weinig structuur. Het advies aan de schoolleiding is dan ook: Zorg dat de leeromgeving goed gestructureerd is, de verantwoordelijkheden duidelijk en dat iedereen weet wat er van hem en haar wordt verwacht. Een duidelijk beroep op het beter plannen en organiseren door de scholen. De “Tien Gouden Regels voor competentiegericht onderwijs” van het JOB, zijn eveneens een spiegel van hetgeen nogal eens niet goed verloopt.

Ook het procesmanagement herontwerp mbo heeft zorgen over het verloop van het proces en is uiteraard continu op zoek naar mogelijkheden en instrumenten om de mbo-scholen te ondersteunen. In dat kader heeft de Herontwerpschool aan B&T gevraagd een instrument te ontwikkelen dat scholen helpt bij het plannen van de vernieuwing, het meten van de effecten en het weer bijstellen van de plannen. Dat is de Innovator geworden.

Wat is de Innovator nu precies?
De Innovator is een web-based tool die één of meerdere teams helpt bij:
* de kortcyclische planning van hun onderwijsvernieuwing (en/of andere zaken 
  die moeten worden gedaan);
* de meting van de effecten (bij verschillende doelgroepen);
* de bijstelling van de plannen.
Niet meer, maar ook niet minder.

Daarbij staat gebruiksgemak en maatwerk voorop. Het instrument is bijzonder gebruikersvriendelijk en gemakkelijk. Het faciliteert vele functies en toepassingen. Er is een voorbeeldinhoud beschikbaar, maar tegelijkertijd kan het instrument helemaal op maat worden gemaakt en ingevuld zoals de instelling of het team dat wil. Daarbij kunnen ook zaken centraal worden vastgelegd als men dat wenselijk vindt.

De Innovator is ontwikkeld in samenspraak met docenten, vernieuwingsdeskundigen en leidinggevenden in de BVE-sector en wordt momenteel beproefd in een aantal organisaties.